GNU/Linux voor beginners
door T. Grendel
Laatste wijziging: 19 September 2003
Introductie
Veel mensen menen dat GNU/Linux, of zoals het vaak op de makkelijke manier wordt genoemd: Linux[1], een besturingssysteem is dat alleen weggelegd is voor computer-techneuten. Zowel de installatieprocedure als het gebruiken van het systeem zelf wordt als relatief moeilijk ervaren. Een belangrijk aspect voor een onervaren computergebruiker is de opbouw van de GUI en de interactie hiermee. Aangezien er verschillende grafische interfaces zijn voor GNU/Linux is het moeilijk om dit te beoordelen. Er zijn echter twee uitgebreide "Desktop omgevingen" (in het engels afgekort als DE); KDE en Gnome, die ieder een omgeving voor desktop gebruikers bieden.
De vraag is nu: Is GNU/Linux werkelijk zo moeilijk om te gebruiken of komt het omdat men alleen maar gewend is aan meer eenvoudig te bedienen besturingssystemen, zoals Windows van Microsoft of MacOS van Apple?
Installatie
Ik ga hier niet een hele Installatie-Howto schrijven, simpelweg omdat die er al genoeg zijn en er per distributie kleine, maar essentiële verschillen bestaan. Voor de eenvoud zal ik vanaf hier het woord "Linux" gebruiken waar ik "GNU/Linux" bedoel, zie [1] voor het verschil.
Bij het installeren van een Linux distributie is het soms nodig om vooraf wat informatie over je computer te verzamelen. Dit kan door middel van een reeds geinstalleerd besturingssysteem of met behulp van een specificatiesformulier dat men vaak bij de aankoop van een nieuwe pc ontvangt. Hoewel de hardware detectie van huidige distributies erg goed is zijn er vaak nog gegevens die handmatig ingevuld moeten worden (zoals de refresh-rate en resolutie van de monitor). Hierna is het verstandig om een installatie FAQ, Howto, Guide (of hoe het ook genoemd wordt) van de distributie door te lezen. Deze zijn vaak te vinden op de officiele website of op de installatie CD zelf. Als beginnende gebruiker raad ik het af om een distributie als Slackware, Debian of Gentoo te installeren, simpelweg omdat dit meer kennis van de command-line vereist. SUSE, Mandrake en Fedora Core hebben de reputatie newbie-vriendelijk te zijn, omdat het installatie proces makkelijk (grafisch, met uitleg) is en het installatie programma zoveel mogelijk voor de gebruiker doet.
Basiskennis van een computer is ook nodig bij het installeren van een distributie omdat het partitioneren[6] van de harde schijf en het configureren van een netwerkverbinding natuurlijk door de gebruiker zelf gedaan moet worden (in de betekenis van gegevens invullen).
Na de installatie
Als het installatieproces voorbij is en men de computer opnieuw opgestart heeft kan er gewerkt worden op het nieuwe systeem. Tenminste...bij een distributie als SUSE, Mandrake of Redhat. Na de installatieprocedure van Slackware of Debian moeten er nog enkele dingen handmatig, in een editor als vi, geconfigureerd worden. Zo kan bijvoorbeeld de XFree86-server, die de grafische omgeving mogelijk maakt (zeer gewenst op een desktop systeem, ingesteld en toegepast worden. Maar we gaan er nu even van uit dat de beginnende Linux gebruiker voor een beginners distro gekozen heeft (en mijn advies heeft opgevolgd :-)). Bij die laatsten is het namelijk zo dat het systeem direct in een grafische omgeving opstart, in een desktopomgeving, door middel van autologin, of in een van de grafische login-managers (kdm, gdm, xdm). Meestal begint na het inloggen en het opstarten van de desktopomgeving (window manager of GUI, hoe je het noemen wilt) het verkenningsproces; de gebruiker verkent al muisklikkend de nieuwe werkomgeving. Het voordeel van het permissie-, of in het Nederlands; rechten-, systeem van GNU/Linux is dat men als gewone gebruiker niet bang hoeft te zijn om per ongeluk bepaalde bestanden te verwijderen of kritieke instellingen ongedaan te maken. Men kan hoogstens de eigen bestanden in de /home directory verwijderen. Anders is het als er als root, de superuser, wordt ingelogd. Als u het nog niet wist: als root inloggen wordt sterk afgeraden om diverse redenen die ik later uit zal leggen.
Als men de Engelse taal machtig is, of als er voor een Nederlandstalige desktop is gekozen, spreken de meeste functies voor zich (File, Cut, Paste, Delete etc. of Bestand, Knippen, Plakken, Verwijderen.). Na een paar uurtjes klikken heeft de gebruiker een goed beeld van de opties en eigenschappen van het systeem en de desktopomgeving. Bij KDE of Gnome kan dit proces vergemakkelijkt worden door het lezen van de ingebouwde helpfunctie. Vooral die van KDE vind ik erg goed. Als iemand gewend is aan een ander systeem, zoals Windows of Mac OS X, zal men snel wennen aan KDE of Gnome. Voor dagelijks gebruik zijn die desktopomgevingen even makkelijk, of zelfs makkelijker dan anderen.
Uit een onderzoek dat in Augustus 2003 plaats vond, waarbij diverse testpersonen op zowel Windows XP als SUSE Linux 8.2 Professional systemen een aantal taken moesten uitvoeren (zoals het opslaan en zoeken van bestanden, het uitvoeren van enkele kantoorapplicaties en het branden van een cd) is gebleken dat er geen groot verschil tussen de twee besturingssystemen is qua gebruiksvriendelijkheid. Op Windows XP waren de taken in 41,2 minuten verricht en op SUSE in 44,5 minuten. Een erg klein verschil. 80% van de testers meende dat ze het SUSE systeem binnen een week volledig onder de knie zouden kunnen krijgen. De bekende uitspraak: "GNU/Linux is alleen voor nerds met veel computertechnische kennis" gaat nu dus niet meer op.
Het installeren van nieuwe software
Iedere gebruiker bereikt het moment waarop hij/zij nieuwe software nodig heeft of nieuwere versies van reeds aanwezige software wilt installeren. Er zijn verschillende pakket-formaten voor \Linux. De RPM (Redhat Package Management), de tarball (tar.gz) of .DEB (exclusief voor Debian en op Debian gebaseerde distributies zoals Lindows) zijn hier enkele van. Een mogelijk probleem bij deze pakketten is het feit dat ze allemaal afhankelijk zijn van andere bestanden. Meestal library bestanden (libs) of bepaalde modules. Deze moeten aanwezig zijn op het systeem. Anders werkt de installatie van het programma simpelweg niet. Het installeren van de pakketten is opzich makkelijk, er hoeft niet op een next knop gedrukt te worden o.i.d. Voor RPM pakketten zijn er diverse grafische hulpprogramma's/installers zoals KPackage. Updaten, installeren en weer verwijderen wordt zo erg makkelijk. Dan is er nog de tarball. Dit gecomprimeerde bestand bevat sourcecode, broncode, van een programma. Het dient handmatig te worden gecompileerd. "Compileren" klinkt misschien moeilijker dan het eigenlijk is. Dit zijn vaak de stappen die gevolgd moeten worden:
- tarball uitpakken (tar -xzvf pakket.tar.gz)
- installeer instructies lezen (less INSTALL)
- Configuratiebestand maken (./configure)
- Beginnen met compilatie (make)
- Programma installeren (make install).
De commando's moeten via de command-line (onder Linux wordt deze "shell" genoemd) ingetypt en uitgevoerd worden. Het installatie systeem van Debian is een verhaal apart. .DEB pakketten kunnen geinstalleerd worden met dpkgtool, zoals pkgtool van Slackware. Maar dan is er nog een systeem: Apt. Hiermee kan er met een enkel commando een pakket opgehaald en geinstalleerd worden van een Debian-server waarbij alle dependencies die nodig zijn ook mee geinstalleerd worden. Dit is zeer handig en maakt het zelfs voor een beginner mogelijk om op een makkelijke manier nieuwe programma's te verkrijgen. Er zijn diverse distro's die gebaseerd zijn op Debian waardoor deze handige tool ook voor beginners toegankelijk is.
Systeemconfiguratie
De syteemklok loopt verkeerd, er worden onnodige programma's gestart tijdens het opstarten, de schermresolutie is verkeerd, het geluid werkt niet of de lettertypen voldoen niet aan je eisen. Dit zijn allemaal problemen die je als beginner niet direct kunt oplossen. Hiervoor zijn configuratietools nodig. SUSE, Redhat en Mandrake leveren deze tools standaard mee. SUSE valt hierbij het meest op met het programma YaST. Met dit duidelijke en complete programma kan zelfs iemand die weinig af weet van computers de meeste basisinstellingen veranderen. Fedora Core en Mandrake hebben soortgelijke tools. Als men er dan nog niet uitkomt of als er een probleem is moet men bereid zijn om wat moeite te doen. De vele Linux FAQ's, Howto's en Forums bieden vaak een oplossing maar dan moet deze eerst gevonden worden, wat een probleem kan zijn aangezien er diverse oplossingen zijn, afhankelijk van de distro's en de hardware componenten van iemands pc.
Conclusie
De huidige commerciele Linux distributies zijn naar mijn mening niet meer alleen geschikt voor computertechneuten. Dankzij duidelijke, intuitieve en in grote mate configureerbare desktop-omgevingen als KDE en Gnome is Linux op de desktop een serieus alternatief voor Mac OS X of Windows XP. Er zijn momenteel veel distro's gericht op beginners. Een site met een duidelijk overzicht is distrowatch.
Wanneer een gebruiker meer ervaring heeft opgedaan kan er altijd een conservatieve distro zoals Slackware of Debian geinstalleerd en gebruikt worden. Uit mijn eigen ervaring is gebleken dat dit erg leerzaam kan zijn. De gebruiker wordt geacht meer zelf te doen. Dit is niet voor iedereen weggelegd omdat er veel tijd en moeite in (kan) gaat zitten. Maar, wanneer de gebruiker dit heeft is een uiterst stabiel, volledig naar de eigen eisen aangepast systeem binnen handbereik.
Noten
- GNU/Linux: De kernel (het 'hart' van een besturingssysteem) is Linux. De programma's en de GUI worden geleverd door het GNU project (Gnu's Not Unix) project, dat Open-source software maakt. GNU en Linux samen is een besturingssysteem, de een kan niet zonder de ander.
- Window manager: Een applicaties die de manier waarop windows (schermen) op de monitor v/d computer worden afgebeeld verzorgd.
- Terminal: Een venster waarin via een bepaalde shell (onder GNU/Linux vaak de BASH-shell, de Bourne-Again-Shell) commando's worden ingevoerd.
- Anti-aliasing: Het 'verzachten' van een foto of geluid bij vervorming. Lettertypen lijken met anti-aliasing minder korrelig omdat hoekige randen glad worden gemaakt.
- GUI: Graphical User Interface: De grafische omgeving waarmee een computergebruiker handelingen kan verrichten zoals navigeren, programma's openen, tekst kopieren etc. Tegenwoordig wordt hiervoor een combinatie van muis en toetsenbord gebruikt.
- Partitioneren: de schijf indelen in verschillende sectoren (partities).
- Command-line: benaming voor het werken in een (textuele) shell via een terminal. Door het intypen van commando's kunnen er allerlei handelingen verricht worden. Hierin schuilt de kracht van op Unix-achtige systemen. Het is snel, en is mede daarom uiterst geschikt om een systeem of afstand (na inloggen) te beheren.
Links