Over Linux
Door Roeland Kok
Vrijgegeven onder de GFDL.
De geboorte van een revolutie
Om met een PC te kunnen werken, heb je een besturingssysteem nodig. Besturingssystemen zijn er in vele soorten en maten. Het bekendste besturingssysteem is zonder twijfel Windows. Vroeger waren DOS en OS/2 ook erg populair. Bij een bepaalde groep computergebruikers (die je vooral op universiteiten tegenkwam) was een ander systeem heel populair: UNIX. Dit is zonder twijfel een van de krachtigste besturingssystemen. Het grote nadeel van UNIX is dat het veel geld kost.
In 1991 begon in Finland een student van de universiteit van Helsinki te programmeren aan een nieuw besturingssysteem. Het moest gaan lijken op UNIX, maar, hield de programmeur zich voor, het zou nooit zo groots worden als UNIX. De programmeur heette Linus Torvalds en zijn besturingssysteem noemde hij Linux. Voordat Linus het wist, kreeg zijn besturingssysteem een enorme aanhang over de hele wereld. Binnen enkele jaren groeide het uit van een hobbyprojectje tot een wereldwijd fenomeen. De revolutie was geboren. Linus nam nog een belangrijke beslissing: hij stelde het systeem gratis beschikbaar voor iedereen die het wilde gebruiken.
Wat is Linux?
Linux is een stabiel, betrouwbaar en flexibel besturingssysteem. Gebruikers van andere besturingssystemen zijn meestal gewend aan het vaak herstarten van de computer en regelmatige vastlopers. In Linux heb je hier geen last van. Als je nieuwe software installeert, werkt het meestal direkt, zonder rebooten of andere onnatuurlijke kunstgrepen.
Linux komt in veel verschillende smaken - wel honderden 'soorten'. Deze smaken noemen we 'distributies'. Bekende distributies zijn SuSE, RedHat, Mandrake, Slackware en Debian. Elke distributie is gericht op een bepaalde doelgroep (of meerdere doelgroepen) en heeft zijn eigen specialiteiten. Veel distributies kun je kosteloos van het Internet downloaden in de vorm van ISO-bestanden die je makkelijk op CD kunt branden. Andere distributies kun je alleen in de winkel kopen voor een bescheiden bedrag. Voor dit bedrag krijg je dan ondersteuning en hulp via telefoon of e-mail en eventueel andere voordelen.
Als we het over Linux hebben, praten we meestal over het totaalpakket van besturingssysteem plus programma's. Dit is eigenlijk niet helemaal correct. Linux is de kern van het totaalsysteem, de 'kernel'. De kernel is het hart van het besturingssysteem, de distributie. Om nog preciezer te zijn in het gebruik van de termen, moeten we eigenlijk spreken van GNU/Linux. Dit komt omdat alle Linux distributies gebruik maken van een heleboel programma's van het GNU-project. GNU (GNU's Not UNIX) is een project dat vele jaren geleden is opgezet met als doel een gratis UNIX-achtig systeem te maken. Het project had al een hele serie programma's gemaakt, maar de UNIX-achtige kernel van het systeem was nog niet gereed. Op dat moment kwam Linux, dat gebruik maakte van de GNU-software ter aanvulling van het systeem. Vandaar GNU/Linux.
Open Source
Een belangrijk voordeel van Linux is dat het systeem, plus de meeste software, Open Source Software is (OSS). Dit wil zeggen dat de broncode van de programma's vrij beschikbaar is voor iedereen die het wil inzien, gebruiken of zelfs veranderen of verbeteren. Dit is een grote kracht van Linux en de andere software. Stel dat er een programma uitgebracht wordt dat Open Source is en er zitten wat foutjes in, of het werkt niet helemaal lekker. Iedereen heeft dan de vrijheid om de software te verbeteren. Als je zelf niet kunt programmeren, dan zijn er altijd wel andere mensen die dat wel kunnen en die die veranderingen willen inprogrammeren.
De meeste Linux-software wordt, net als de kernel zelf, verspreid onder de GNU General Public License (GPL). Dit is een licentie die verplicht om van de software die onder de GPL uitgebracht wordt, de sourcecode beschikbaar te stellen. Als je delen van GPL-software gebruikt in je eigen programma, dan moet je dat programma ook weer onder de GPL licentie uitbrengen. Er zijn veel voor- en tegenstanders van deze licentiemethode, maar het heeft zijn kracht bewezen met Linux.
En wat is voor mij dan interessant?
Je zal je misschien afvragen wat er nou zo interessant is aan Linux. Okee, het is stabiel en snel, maar welke voordelen heeft het nog meer ten opzichte van Windows?
Linux kent twee basis-omgevingen: de Command Line Interface (CLI), dat is de tekstmode, en de Graphical User Interface, het X Window System, waarin je met icoontjes, vensters en de muis werkt. De CLI is erg krachtig en het hele systeem is prima te gebruiken in tekstmode. In Windows heeft Microsoft er voor gekozen afstand te nemen van de tekstmode, maar veel mensen vinden dit toch nog altijd de lekkerste manier van werken: commando's intypen. Veel dingen gaan een stuk sneller met een paar commando's dan met twintig muisklikken.
Linux console in X
De grafische stand, het X Window Systeem (kortweg X), is wat idee betreft vergelijkbaar met Windows. In de uitvoering en onder de motorkap is het heel anders en niet vergelijkbaar. X kan vele gezichten aannemen, door middel van Window Managers en Desktop Managers. Deze managers bepalen het uiterlijk en de werking van je systeem in X. De bekendste zijn KDE en Gnome, andere bekende omgevingen zijn Fluxbox, Window Maker en IceWM. Maar er zijn nog tientallen andere omgevingen, allemaal met hun eigen charme en functionaliteit.
Enkele voorbeelden van de X Window System omgevingen.
De meeste distributies zijn zeer gebruiksvriendelijk en erg toegankelijk voor iedereen die wil beginnen met Linux of juist verder op ontdekkingstocht wil. Meestal bestaat een distributie uit meerdere CD's (soms zelfs zeven of meer) of een DVD vol met software. Vele gigabytes aan prachtige en nuttige programma's, spellen en utilities vullen de lijsten met beschikbare software. Bijna allemaal gratis, meestal met source code.
En de spellen?
Op spellen-gebied is Linux bezig met een inhaalslag. De meeste 'grote' spellen draaien al op Linux, dankzij de inspanningen van softwarehuizen als id Software en Epic. Als van een spel geen Linux-versie beschikbaar is, kun je proberen met bepaalde software toch Windows-spellen aan de praat te krijgen. De bekendste software voor dit doel is wel WineX, deels een commercieel product van Transgaming.
Naast de grote commerciele spellen, zijn er ook duizenden kleinere (maar niet minder uitdagende) spellen in Open Source vorm. Kijk in de links-sectie voor websites die gespecialiseerd zijn in Linux-games.
Moet ik Linux proberen?
Natuurlijk kunnen we niet anders dan je aanraden om Linux eens te proberen. Je kunt het gewoon naast je huidige Windows installatie installeren (of naast je MacOS systeem) en als het je niet bevalt is het altijd makkelijk te verwijderen. Maar we denken niet dat dat nodig is ;-).
Als de computer een hobby van je is, dan hou je vast van experimenteren en nieuwe dingen uitproberen en leren. Linux kan een hele hoop lol bieden. En als je het eenmaal hebt draaien, wil je vast niet meer terug naar je vroegere systeempje...
Heb je vragen? Mail ons dan op <info@linux-box.nl>, je krijgt altijd een reactie terug. Je kunt ook je vragen stellen op het forum, zie daarvoor de link boven aan de website.